Wat zijn infraroodpanelen en hoe werken ze?

Infraroodpanelen winnen in Vlaanderen aan populariteit als alternatief voor klassieke elektrische verwarming en als bijverwarming in goed geïsoleerde woningen. Ze verwarmen op een fundamenteel andere manier dan een gewone elektrische radiator of een centrale verwarming op gas. In deze gids leggen we uit wat infraroodpanelen precies zijn, hoe de techniek werkt, waar ze wel en niet zinvol zijn, en waar u op moet letten voordat u er een aanschaft.

Wat is infraroodverwarming?

Infraroodverwarming maakt gebruik van infraroodstraling, een vorm van warmtestraling die zich net buiten het zichtbare licht in het spectrum bevindt. Het is dezelfde soort straling die u voelt wanneer de zon op uw huid schijnt, of wanneer u de warmte van een houtkachel of een tegelmuur voelt zonder die aan te raken. De straling verwarmt rechtstreeks de voorwerpen, muren en mensen waarop ze terechtkomt, en niet in de eerste plaats de lucht in de ruimte.

Dat verschil is belangrijk. Een klassieke radiator of een elektrische convector werkt via convectie: het toestel warmt de lucht op, die lucht stijgt, koelt af bij het plafond en zakt weer naar beneden. Zo ontstaat een luchtcirculatie waarbij de warmte zich ongelijk verdeelt en het vaak warm is bij het plafond en koeler bij de vloer. Infraroodpanelen werken via straling en verwarmen de massa van de ruimte (de wanden, de vloer, het meubilair) die op hun beurt een aangename, gelijkmatige warmte afgeven.

Hoe werkt een infraroodpaneel technisch?

Een infraroodpaneel is in de kern een vlak verwarmingselement dat op elektriciteit werkt. In het paneel zit een geleidend materiaal (bijvoorbeeld een carbon- of grafietlaag, of dunne verwarmingsdraden) dat opwarmt zodra er stroom door loopt. Die warmte wordt via de oppervlakteplaat uitgestraald als langgolvige infraroodstraling. De voorzijde van het paneel kan uit verschillende materialen bestaan, zoals metaal, glas of natuursteen, en sommige modellen zijn afgewerkt als spiegel of als bedrukt paneel zodat ze nauwelijks opvallen.

Belangrijk om te weten: een infraroodpaneel zet stroom om in warmte met een rendement van ongeveer 100 procent. Elke kilowattuur elektriciteit die u erin steekt, komt eruit als warmte. Dat klinkt indrukwekkend, maar het geldt voor zo goed als alle elektrische weerstandsverwarming, ook voor een gewone elektrische radiator. Het rendement van de omzetting zegt dus niets over hoe zuinig het verwarmen in de praktijk is. Daarvoor telt vooral hoe goed de warmte aanvoelt en hoe goed uw woning geïsoleerd is.

De meeste panelen worden geleverd in vermogens die globaal lopen van enkele honderden watt tot meer dan duizend watt per paneel. De keuze van het vermogen hangt af van de oppervlakte van de ruimte, de hoogte van het plafond en vooral de isolatiegraad. Een vuistregel die installateurs vaak hanteren is een richtwaarde per vierkante meter, maar dat verschilt sterk naargelang de woning, dus laat dit voor een concreet project altijd berekenen.

De voordelen van infraroodpanelen

• Snel voelbare warmte: u voelt de stralingswarmte vrijwel meteen, zonder dat eerst de hele ruimte moet opwarmen. Dat maakt panelen handig voor ruimtes die u maar af en toe gebruikt.
• Gelijkmatige warmte: doordat de wanden en voorwerpen warmte vasthouden, voelt de ruimte aangenaam aan, ook bij een iets lagere luchttemperatuur.
• Geen luchtcirculatie: er wordt nauwelijks stof opgewerveld, wat fijn kan zijn voor mensen met luchtweggevoeligheid.
• Eenvoudige plaatsing: een paneel hangt u aan de muur of het plafond en sluit u aan op een stopcontact of een vaste aansluiting. Er is geen waterleiding, geen ketel en geen schoorsteen nodig.
• Onderhoudsarm: er zijn geen bewegende delen, geen branders en geen verplichte jaarlijkse keuring zoals bij een gasketel.
• Geen verbranding ter plaatse: er komt geen rookgas of CO vrij in de woning zelf.

De aandachtspunten en nadelen

Infraroodpanelen zijn geen wondermiddel, en de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat elektriciteit in België per kilowattuur doorgaans duurder is dan aardgas. Wie een slecht geïsoleerde woning volledig op infrarood wil verwarmen, riskeert daardoor een hoge energierekening. De techniek komt het best tot haar recht in de volgende situaties:

• Goed geïsoleerde woningen waar de warmtevraag laag is.
• Bijverwarming in een badkamer, bureau, hobbyruimte of veranda die u niet permanent verwarmt.
• Ruimtes die moeilijk op het centrale systeem aan te sluiten zijn, zoals een aanbouw of een tuinkantoor.

Daarnaast werkt straling op zicht: het paneel verwarmt vooral wat er recht voor staat. Grote meubelstukken of een ongelukkige plaatsing kunnen de warmteverdeling verstoren. Ook reageert een ruimte niet altijd even goed als de massa nog koud is, want het duurt even voor wanden en vloer warmte hebben opgeslagen. Een goede plaatsing, een correct vermogen en een degelijke thermostaat zijn dus cruciaal.

Verbruik, kosten en zuinig stoken

Het verbruik van een infraroodpaneel berekent u eenvoudig: het vermogen in kilowatt vermenigvuldigd met het aantal uren dat het paneel effectief aanstaat, vermenigvuldigd met uw elektriciteitstarief per kilowattuur. Cruciaal is dat een paneel met een goede thermostaat niet continu op vol vermogen draait, maar regelmatig in- en uitschakelt zodra de gewenste temperatuur is bereikt. De werkelijke kost ligt daardoor lager dan een berekening op basis van constant verbruik.

Wie het verbruik wil drukken, let op een aantal punten. Combineer de panelen met een goede ruimtethermostaat met tijdsturing zodat u enkel verwarmt wanneer en waar het nodig is. Plaats panelen op een logische plek (bijvoorbeeld aan het plafond of op een wand gericht naar de zithoek). Zorg dat de woning of de ruimte voldoende geïsoleerd is, want anders lekt de warmte sneller weg dan u ze kunt aanmaken. Tot slot kan de combinatie met eigen zonnepanelen interessant zijn, omdat u dan een deel van uw verbruik met zelf opgewekte stroom dekt.

Wat premies en steunmaatregelen betreft, is het verstandig om de actuele situatie zelf na te kijken. De Vlaamse en federale regels rond energiepremies en tarieven wijzigen regelmatig, en niet elke vorm van elektrische verwarming komt in aanmerking. Controleer de actuele bedragen en voorwaarden bij de officiële bronnen of bij uw netbeheerder voordat u rekent op een tegemoetkoming, want deze cijfers veranderen vaak.

Infraroodpanelen versus een warmtepomp

Een vraag die vaak terugkomt: waarom geen warmtepomp? Een warmtepomp is voor de volledige verwarming van een woning op jaarbasis doorgaans veel zuiniger, omdat ze met een kilowattuur stroom meerdere kilowattuur warmte kan verplaatsen. Een infraroodpaneel haalt nooit meer dan de stroom die u erin steekt. De warmtepomp vraagt echter een hogere investering en een aangepaste installatie. Infraroodpanelen scoren juist op een lage aankoopprijs, eenvoudige plaatsing en flexibiliteit voor afzonderlijke ruimtes. Voor een goed geïsoleerde nieuwbouw die volledig elektrisch verwarmd wordt, is een warmtepomp meestal de logische keuze. Voor gerichte bijverwarming kan infrarood net het praktische antwoord zijn.

Veelgestelde vragen

Zijn infraroodpanelen goedkoop in gebruik?

Dat hangt sterk af van uw situatie. Per kilowattuur is stroom in België doorgaans duurder dan gas, dus een slecht geïsoleerde woning volledig op infrarood verwarmen wordt al snel prijzig. In een goed geïsoleerde ruimte, als bijverwarming, of in combinatie met eigen zonnepanelen en een slimme thermostaat kan het verbruik wel meevallen. Reken het altijd door op basis van uw eigen tarief en gebruiksuren.

Is infraroodstraling schadelijk voor de gezondheid?

Nee, de langgolvige infraroodstraling van verwarmingspanelen is warmtestraling, vergelijkbaar met de warmte die u van de zon of een kachel voelt. Het gaat niet om ultraviolette straling of straling met een schadelijk ioniserend effect. De warmte voelen veel mensen net als aangenaam aan. Volg wel altijd de plaatsingsinstructies van de fabrikant op voor de juiste afstand en montage.

Kan ik een infraroodpaneel zelf installeren?

Kleinere panelen met een stekker kunt u in principe zelf ophangen en in een stopcontact steken. Voor een vaste aansluiting, voor plaatsing in een vochtige ruimte zoals een badkamer, of voor een volledige verwarmingsoplossing met meerdere panelen en thermostaten laat u dit best door een erkend elektricien doen. Zo bent u zeker dat de installatie veilig is en aan de regels voldoet.

Verwarmen infraroodpanelen ook als ze niet recht op mij gericht zijn?

Ja, want de panelen verwarmen ook de wanden, de vloer en de voorwerpen in de ruimte, en die geven op hun beurt warmte af. U voelt de directe straling het sterkst wanneer u in de zichtlijn van het paneel zit, maar na verloop van tijd ontstaat er een aangename basiswarmte in de hele ruimte zodra de massa is opgewarmd. Een doordachte plaatsing helpt om die warmte zo gelijkmatig mogelijk te verdelen.